Veganisme en activisme (2)

Burgerlijke ongehoorzaamheid

foto © ANP

Op social media wordt er over de activisten, die 13 mei een varkensschuur hebben bezet, gesproken alsof ze terroristen zijn “die een legale bedrijfstak om zeep helpen 1. De actie in Boxtel wordt door diverse boze boeren als erg extreem en gewelddadig bestempeld. Wat natuurlijk niet klopt. Het is een vorm van boeren framing, waarvan de politiek ook graag gebruik maakt, zoals CDA-Kamerlid Geurts die over een “gitzwarte dag ” sprak ” voor het gezin van de varkenshouder, dat tien uur lang in angst had gezeten.”2

Volgens de AIVD, die zich bezig houdt met extremisme, is extremisme te definiëren als “Het actief nastreven en/of ondersteunen van diepingrijpende veranderingen in de samenleving die een gevaar kunnen opleveren voor (het voortbestaan van) de democratische rechtsorde, eventueel met het hanteren van ondemocratische methodes die afbreuk kunnen doen aan het functioneren van de democratische rechtsorde. 3 Daarbij kunnen gewelddadige en niet-gewelddadige ondemocratische methodes gebruikt worden om systematisch haat te zaaien. Elk redelijk normaal denkend mens ziet in dat hiervan bij de acties van Meat the Victims geen sprake is.

De veganisten van Meat the Victims willen wel diepingrijpende veranderingen in de samenleving aanbrengen, doordat ze een erg hoog gegrepen ideaal navolgen, namelijk dat veganisme de norm in onze samenleving wordt. Maar het nobele ideaal vormt geen gevaar voor de democratische rechtsorde en daarbij wordt er door Meat the Victims zeker geen gewelddadige en niet-gewelddadige methodes gebruikt. In een stal inbreken, zittend protesteren tegen dierenleed en liedjes zingen is niet echt gewelddadig te noemen. Wel is er een wet overtreden. Maar ook het plegen van huisvredebreuk is niet extremistisch te noemen. Het is voor Meat the Victims een manier om de dierenleed in de bio-industrie aan het licht te brengen. Een klein vergrijp voor een groter en hoger doel. Dat hoort bij burgerlijke ongehoorzaamheid. Iedere gezonde democratische samenleving is wel bestand tegen een beetje burgerlijk ongehoorzaamheid. Sterker nog: “de democratie heeft juist groot belang bij burgers die buiten de lijntjes durven te kleuren.”4

Als we de wereld geschiedenis induiken, zien we dat burgerlijke ongehoorzaamheid veranderingen in de samenleving hebben teweeggebracht zoals de Egyptische strijd tegen het Britse imperialisme in 1919 en de strijd van Gandhi in India en die van Martin Luther King in de VS. Over burgerlijke ongehoorzaamheid zei king: ” One has a moral responsibility to disobey unjust laws. / Men heeft een morele plicht om onrechtvaardige weten niet te gehoorzamen.

In Nederland heeft rechtssocioloog Kees Schuyt het juridische debat over burgerlijke ongehoorzaamheid sterk beïnvloed met zijn dissertatie uit 1972: Recht, Orde en Burgerlijke Ongehoorzaamheid. Hierin geeft hij 10 kenmerken. Kenmerken die als zelfbeperking dienen om de algemene banden met het systeem te erkennen, maar een specifieke situatie niet accepteren. Deze kenmerken 5 zijn:

  1. de handeling is illegaal;
  2. de handeling is gewetensvol;
  3. er is betekenissamenhang tussen bekritiseerd object en gekozen handelswijze;
  4. de handeling is weloverwogen;
  5. de handeling geschiedt openlijk;
  6. men werkt vrijwillig mee aan arrestatie en vervolging;
  7. men aanvaardt het risico van een straf;
  8. men heeft tevoren legale middelen geprobeerd;
  9. geweldloosheid;
  10. rechten van anderen worden zoveel mogelijk in acht genomen
foto © WikiMedia

Zoals ik het kan zien, heeft Meat the Victims volledig in de geest van burgerlijke ongehoorzaamheid hun actie gevoerd. In dit opzicht kan in augustus, als deze jongens en meisjes van Meat the Victims voor de politierechter moeten verschijnen, de discussie over dierenwelzijn een interessante wending krijgen, want burgerlijke ongehoorzaamheid is niet zozeer een juridisch probleem, maar veel meer een politiek probleem. “In tijden van burgerlijke onvrede” moet we volgens filosoof Mathijs van de Sande “uitingen van ongehoorzaamheid zeer serieus nemen.”6 Een gedeelte van de Nederlandse bevolking is ontevreden over hoe wij met onze mede aardbewoners omgaan. Om de door Meat the Victims geliefde Martin Luther King nogmaals te citeren “There comes a time when one must take a position that is neither safe nor politic nor popular, but he must take it because his conscience tells him it is right. / Er komt een tijd dat iemand een positie moet innemen die noch veilig noch politiek noch populair is, maar hij moet het doen omdat zijn geweten hem vertelt dat het juist is.

  1. https://www.dumpert.nl/mediabase/7681965/b93197a4/boeren_duwen_auto_in_de_greppel.html
  2. https://nos.nl/artikel/2284588-alle-dierenactivisten-boxtel-vrijgelaten.html
  3. https://www.aivd.nl/onderwerpen/extremisme
  4. https://www.socialevraagstukken.nl/burgerlijke-ongehoorzaamheid-is-belangrijk-voor-democratie/
  5. https://www.blikopdewereld.nl/rechtspraak/strafrecht-in-historie/1208-3-burgerlijke-ongehoorzaamheid
  6. https://www.ru.nl/radboudreflects/terugblik/terugblik-2018/terugblik-2018/18-07-18-ongehoorzaamheid-radboud-reflects/